January 25, 2016

National Voter Day !!!


National Voter Day !!!   
“મતદાર ક્વિઝ” માં વિજેતા ટીમનો ગૌરવાનંદ !!!



મતદાન કરવાની પ્રક્રિયા વિશે વારંવાર મનોમંથન થતું રહે છે.  મતદાતા બનવાની પ્રક્રિયા વિષે વિગતમાં ચર્ચા થાય અને તેની જાણકારી બાળકો મેળવી શકે તે માટે રાષ્ટ્રીય મતદાતા દિવસની ઉજવણી શાળાઓમાં અગત્યની છે. ઉચ્ચ પ્રાથમિક શાળામાં બાળકોની સમજ શક્તિ મુજબ રાજનીતિ શાસ્ત્ર અંતર્ગત બાળકોને સંવિધાન- લોકશાહી- વગેરેની સમજ આપતાં એકમોનો સમાવેશ થયો જ છે. પરંતુ અમે અગાઉ પણ કહ્યું છે કે આવા એકમો હવા જેવા હોય છે, જેને આપણે અનુભવી શકીએ ખરા પરંતુ તેનો આકાર બાળકો સામે ઉભો કરી તેની બાળકોને ઓળખ કરાવવામાં પરસેવો છૂટી જાય !!! બની શકે છે કે અત્યારે ઉચ્ચ પ્રાથમિકમાં અભ્યાસ કરતાં બાળકો જયારે મતદાર બનવાની ઉમરે પહોંચશે ત્યાં સુધીમાં મતદાર બનવાની પ્રક્રિયા અથવા મતદાન કરવાની પ્રક્રિયામાં ઘણો જ ફેરફાર થઇ ચુક્યો હશે! તે સમયે કદાચ મતદાર બનવા માટે – રદ કરવા માટે - સાત નંબરનું - આઠ નંબરનું ફોર્મ વગેરે પ્રક્રિયા બદલાઈ ગઈ હોય! જેમ બેલેટનું સ્થાન EVM એ લઇ લીધું તેમ EVM નું સ્થાન કોઈ એવા મશીને લઇ લીધું હશે કે તેની સામે જઈ ફક્ત વિચારવાનું જ રહે કે કોને મત આપવો છે !! બની શકે છે કે મતદાન મથક પણ ઈતિહાસ બની જાય અને એવી કોઈ સિસ્ટમ ઉભી થાય કે દરેક વ્યક્તિનો મોબાઇલ જ પોતાનું વોટિંગ Instrument  બની જાય ! માટે જ આજે મતદાર દિવસની ઉજવણી સમયે બાળકોને આ બધા મુદ્દાઓ વિષેના ફક્ત પ્રાથમિક ખ્યાલ આપવાનું વધારે હિતાવહ લાગ્યું. અમારું વધારે ધ્યાન એ બાબતમાં હતું કે સંવિધાનને કેન્દ્ર સ્થાને રાખી આખો દેશ કેવી રીતે ચાલે છે ? ગામથી ગવર્મેન્ટ – કેવી રીતે જોડાયેલી છે ? – એક મતની હારથી કે એક મતની જીતથી કેવા ઈતિહાસ રચાયેલા છે ! વગેરે વગેરે....  બાળકો ફક્ત શારીરિક રીતે 18 વર્ષના થઇ મતદાર ન બની જતાં એક પરિપકવ મતદાતાના લક્ષણો પણ સાથે સાથે તેનામાં વિકસતાં જાય, જેથી તેનામાં લોકશાહીનો રૂઆબ અને સંવિધાન પ્રત્યેનો આત્મવિશ્વાસ હોય ! મતદાર તરીકેનું વૈચારિક મનોમંથન હોય . “તમે જેને મત આપ્યો, તેને શા માટે આપ્યો?? આવા કોઈના પ્રશ્નનો તેની પાસે વૈચારિક જવાબ હોય !!!   

January 16, 2016

પતંગોત્સવ-2016


પતંગોત્સવ-2016

વિવિધ સ્વભાવના પતંગો આપણને શું શીખવે છે? – પતંગના બહાને આખો દિવસ સૂર્ય-સ્નાન- શા માટે ? પવનની ગતિ – દિશા વગેરેની બાળકો સાથે થયેલ ચર્ચાને અહીં ટૂંક સમયમાં .....

ત્યાં સુધી ગતવર્ષોની  અમારી ઉજવણી નિહાળો નીચેની લીંક પરથી... 

January 12, 2016

नरेन्द्र से स्वामीविवेकानंद तक !!! – ચર્ચાસભા


नरेन्द्र से स्वामीविवेकानंद तक !!! ચર્ચાસભા


                           ૧૨ જાન્યુઆરી – “સ્વામી વિવેકાનંદજીની જન્મ જયંતિ” – જેને આપણે “યુવા દિવસ” તરીકે પણ ઓળખીએ છીએ. આ વર્ષે ઉભા થયેલ આકસ્મિક  કેટલાંક સંજોગોને કારણે શાળામાં યુવા દિવસની ઉજવણી માટેનું કોઈ નક્કર આયોજન તો ન કરી શક્યા પણ યુવા હોઈએ અને યુવા દિનની ઉજવણી વિના જ સામાન્ય દિવસની જેમ જ શાળા છૂટી જાય તે તો આપણે સૌ યુવા શિક્ષકો માટે  શરમની વાત ગણાય !! બાળકોને આ દિન-વિશેષમાંથી પ્રેરણાદાયી મુદ્દો મળી રહે તેવું ‘જીવન વિશેષ’ વાર્તા-ચર્ચાસભાનું આયોજન કર્યું. આ વખતે પણ શાળા પરિવારનો હેતુ બાળકોને જીવન કૌશલ્યોનો પાઠ શીખવવાનો અને આયોજન એવું કે બાળકોને મન વાર્તાસભા રૂપી સ્વામીજીના બાળ સાહસોની વિવિધ વાર્તાઓ મજા અનુભવે !!!
[ હજુ વિગતે થોડા સમયમાં ! ] 

January 08, 2016

ગુણોત્સવ -૬


બાળકોમાં વિકસેલ ગુણનો ઊત્સવ – ગુણોત્સવ !!!
ગુણોત્સવના દિવસે જ ખબર પડે કે આ વખત સ્વ-મુલ્યાંકન કરવાનું છે.
પ્રાર્થના સંમેલન પછી મળેલી બે-ત્રણ મીનીટસમાં જ નક્કી કરાયું કે આપણે એસ.એમ.સી.ના સભ્યોની હાજરીમાં આપેલી ફ્રેમની ચિઠ્ઠી ઉપાડથી ફ્રેમ પસંદ કરીશું. દરેકને પોત પોતાની જવાબદારી બોર્ડ વર્કથી એસાઈન થયેલી જ હતી. આખરે વિદ્યાર્થીઓ જે ઉત્સવની છેલ્લા દસ દિવસથી ઝીણી ઝીણી બાબતોનું ધ્યાન રાખી તૈયારી કરતા હતા તેમના ઉત્સાહને નિરાશામાં ન જ ફેરવવા દેવાય. અને જાણે આખી ટીમ નવાનદીસર પોતે જ બાહ્ય મુલ્યાંકનકારની જેમ વિદ્યાર્થીઓની કસોટીમાં લાગી ગઈ. ગુણોત્સવની પૂર્વ તૈયારીરૂપે – ફ્રી ઝોન મીટીંગ (અમસ્તા વાતો વાતોમાં થતી ચર્ચામાં એ દિવસે આવનાર મહેમાનની હાજરીમાં નવીન બનેલ કિચનનું ઉદઘાટન થાય તેવું નક્કી થયું હતું. હવે, પ્રશ્ન હતો કે એ ઉદઘાટન કરનાર હાથ કોના હોય ? એક ઉકેલ તો એસ.એમ.સી. પૈકીના કોઈ સભ્ય કરે તે હતો જ.. પણ અચાનક થયું કે જેમના માટે આ કિચન બન્યું છે – એમના પૈકી જ કોઈક ઉદઘાટન કરે તો !
નાગરિક ઘડતર પ્રવૃત્તિ હેઠળ ટીમ લીડર દિવ્યા મહેરાના નામ પર નજર ઠરી. 
                     ગુણોત્સવ ના દિવસે બાહ્ય મૂલ્યાંકનકાર તરીકે ગાંધીનગરથી કોઈક આવશે તેવું બાળકોને કહ્યું તો કેટલાકે અમને સીધું ચોપડાવ્યું, “ કોઈ નહિ આવે...તમે ખાલી કહો છો !” આ ખાલી કહો છો ની ખાલી જગ્યા ભરવા જી.સી.ઈ.આર.ટી.ની મોનીટરીંગ ટીમમાં ડો.સંજયભાઈ ત્રિવેદી અને ડો. નીતિનભાઈ દલવાડી આવ્યા. તેમને માત્ર ચકાસણી જ નહિ પણ બાળકો સાથે અન્ય પ્રવૃતિઓની પણ ચર્ચા કરી. દિવસના અંતે “આજે કેવું રહ્યું?” નો જવાબ ઘણો લાંબો અપાતો હતો. એમાં કોણે કયા વિકલ્પમાં ગરબડ કરી હતી થી માંડી કોણે બીજા પ્રશ્નનો જવાબ ત્રીજામાં અને ત્રીજાનો ચોથામાં ટીક કર્યો...કોના ચકરડા પરિઘની બહાર ગયા – કેટલા પ્રશ્નમાં એવું થયું.. જેવી વાતો એ અમને દર્પણ દેખાડી દીધું..
હવે, બીજું દર્પણ બતાવશે તેનું પરિણામ ! ત્યાં સુધી આ પળોને માણીએ...
ગુણોત્સવ દરમ્યાન સરપ્રાઈઝ વિઝીટ કરતી રાજ્યની ટીમ [ GCERT, ગાંધીનગર]
Nitinbhai Dalvadi sir
Sanjaybhai Treevedi Sir





શાળામાં બનેલ નવીન મધ્યાહન ભોજન રસોડાનું ઉદઘાટન કરતી ધોરણ-૮ માં ભણતી અમારી દિકરી  દિવ્યા મહેરા 


December 31, 2015

“ઘૂટતું” બાળક અને ‘ઘૂંટાતું” માનસ !!

                                                 
 એકડ એકો...બગડ બેયો.. “ઘૂટતું” બાળક અને ‘ઘૂંટાતું” માનસ !!
   બાળકોને કેવું પર્યાવરણ ગમે છે !! તે માટેની વ્યાખ્યા કરવાની થાય તો તેના પર UN-અંત લખાણ લખી શકાય !! કેટલુંય બોલી શકાય - પરંતુ જો શાળાનું પર્યાવરણ કેવું હોવું જોઈએ તે વિષે જો પૂછવામાં આવે તો તે માટેનો સીધી લીટીનો એક જ જવાબ અમારી પાસે છે અને તે છે શાળાકીય પર્યાવરણ બાળકોને ગમે તેવું હોવું જોઈએ !! કેટલીકવાર બાળકોને ગમે તેવું પર્યાવરણનો અર્થ કેટલાંક મિત્રો એવો કરી દેતા હોય છે કે બાળકોને તો ફકતને ફક્ત રમવું જ ગમે !! તો પછી ભણવાનું ક્યારે ?? સૌથી વધુ ભ્રમિત કરતું વાક્ય આ જ છે કે જે ભણવું અને રમવું આ બંનેને અલગ કરી નાખે છે અથવા તો એમ કહીએ કે શાળા ધ્વારા એવું શૈક્ષણિક આયોજન કરવામાં આવે છે કે જેમાં બાળકને આનંદ આપનારું કાંઈ જ હોતું નથી. ત્યાંથી જ બાળકના મનમાં પાકું થઇ જાય છે કે આ મારે ‘રમવાનું’ છે અને આ તો મારે ‘ભણવાનું’ છે ! પરિણામે બાળમાનસમાં ‘રમવું’ અને ‘ભણવું’ એ વિરોધી ક્રિયાઓ તરીકે સ્થાપિત થઈ જાય છે. – આ ધારણા ન બંધાઈ જાય એ માટે શાળાકીય આયોજન વખતે અથવા તો આપણું વર્ગ કે વિષય કે એકમ મુજબના આયોજનમાં પણ રમતો [ ખાસ કરીને મેદાનોને ] વધુમાં વધુ કેવી રીતે જોડી શકાય તે માટેનો પ્રયાસ હોવો જોઈએ ! કોઈ બાળકને માત્ર વર્ગમાં બેસાડી ‘ન મ ગ જ’ ઘુટાવીએ છીએ ત્યારે ખરેખર તો સ્લેટમાં ‘ન મ ગ જ’ નહિ પણ વર્ગખંડમાં તે બાળક ઘૂંટાતું હોય છે !!   અને તે જ બાળકને જો મેદાનમાં એવી રીતે રેલગાડી ચલાવવાનું કહેવામાં આવે “મ” ઉપસતો જાય ! પછી તે  સ્લેટમાં “મ” લખે અને તે મુજબ “મ” ની રેલગાડી દોડે – દર વખતે ડ્રાયવર બદલાતો જાય ! સ્લેટમાં કાચો તે મેદાનમાં ડ્રાયવર બનતો જાય !! – આ તો માત્ર એક ઉદાહરણ છે – દિવસ ઉગતાં જ બાળકોનો મકસદ આજે શું નવું રમીશું- એ  હોય છે અને આપણો ઉદેશ્ય શું શીખવીશું- એ હોય છે. બસ આ બેનો સમન્વય થઇ જશે તે જ સચોટ અને સફળ પરિણામ આપનારું આયોજન બનશે ! 

December 26, 2015

“નાગરિક ઘડતર” નું ઘડતર

   
 “નાગરિક ઘડતર” નું ઘડતર
                        શાળામાં દરરોજ કશું એક જેવું નથી હોતું, કારણ એ જીવન છે ! જીંદગીમાં પણ હર એક દિવસ – હર એક ક્ષણ પહેલા હતી એનાથી જુદી હોય છે. ડાયનામિક હોવું એ જ એની જીવંતતાનો પરિચય છે. શાળાનું ધ્યેય શ્રેષ્ઠ શાળાથી શ્રેષ્ઠ નાગરિક – શ્રેષ્ઠ નાગરિકથી શ્રેષ્ઠ સમાજ અને શ્રેષ્ઠ સમાજથી શ્રેષ્ઠ રાષ્ટ્રના નિર્માણનો છે ત્યારે તેના માટેની ચાવી એ આપણી “નાગરિક ઘડતર” નામની પ્રવૃત્તિ છે. આ રહી લીંક :
                    શાળાનું સંચાલન વિદ્યાર્થીઓના હાથમાં લઇ જનાર અને વિદ્યાર્થીઓને પોતાના હકો અને જવાબદારીઓ પ્રત્યે જાગૃત રાખી ખોખારો કરી બોલવાની કેળવણી આપતી આ પ્રવૃતિમાં પણ વર્ષો વર્ષ જુદા જુદા ફેરફારો આવ્યા જ કર્યા ! તેનો મૂળ હેતુ એ જ રહ્યો પણ એની અસરકારતા વધારવા રૂપે ફેરફાર થયા કરે છે. ગત સત્રમાં જૂથ બનવાની પ્રક્રિયા સમયે ગેરહાજર રહેલા વિદ્યાર્થીઓને આ પ્રવૃત્તિ સાથે સાંકળવામાં મુશ્કેલી પડી. આખા સત્ર દરમિયાન રોજે રોજ ખાટીમીઠી થયા કરતી કે કોણ કયા જુથમાં ઉમેરાયું !
ઉકેલ સ્વરૂપે આ વખત નીચેના પગથીયા અનુસાર જૂથ નિર્માણ થયું.
ü  ૧. દરેક શિક્ષકના નામની ચીઠ્ઠી બની. જેથી ધોરણ ત્રણ થી સાતના તમામ વિદ્યાર્થીઓને સરખા ભાગે સાત જુથમાં વહેચી શકાય.
ü  ૨. વારાફરતી એક એક ધોરણના વિદ્યાર્થીઓએ ચીટ ખેંચી એટલે  તે દિવસ હાજર બધા વિદ્યાર્થીઓ જુથમાં વહેચાઈ ગયા. તેમના નામ જૂથ મુજબ નોધાઇ પણ ગયા. વિદ્યાર્થીઓના હાજરી પત્રકમાં પણ તેમના નામ સામે કોડીંગ થઇ ગયું . હવે, બીજે દિવસ સાંજની સભા મળે ત્યારે જે વિદ્યાર્થી કોઈ જુથમાં ના હોય એને ચીટ ખેંચવાની અને તે મુજબ જૂથ પસંદ થાય.
ü  ૩. જુથમાં તમામે પોતાના જૂથના નેતા અને ઉપનેતા ચુંટ્યા. તે માટેના નિયમો પૂર્વવત જ રહ્યા.
ü  ૪. નામ પસંદ થયા – આ વખત નામોનું વૈવિધ્ય પણ મજેદાર રહ્યું- કારણ પહેલા નામનો પ્રસ્તાવ રાખવાનો હક ત્રીજા-ચોથા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓને અપાયો.
                                            છોટા ભીમ, સરદાર, બાલવીર, વિશ્વાસ, અકબર, સ્ટાર અને ઓનેસ્ટ એમ સાત જૂથ ધરાવતી અમારી આ શાળા સંસદ પોતાના કામે લાગી ગઈ છે.  પંદર દિવસ પછી તેમની કામગીરીની સમીક્ષા સંસદમાં થશે. દરેક જૂથ પોતે કરેલી કામગીરી સૌ સમક્ષ મુકશે. અપીલ કરશે કે તેમના જૂથને જ શ્રેષ્ઠ જૂથ તરીકે મત મળે. પખવાડિયાનું શ્રેષ્ઠ જૂથ પસંદ થશે. અને તેમની કામગીરી આગામી પખવાડિયા માટે બદલાશે. બધા બાળકોને બધા કન્વીનર સાથે કામ કરવાનો મોકો મળે એટલે જૂથના કન્વીનર શિક્ષકની કામગીરી નહિ બદલાય-આખા સત્ર સુધી !આ માળખાથી શાળાના કાર્યો સુગમ બને જ છે સાથે સાથે વિદ્યાર્થીઓ પોતાની જવાબદારીઓ સમજતા થાય અને હક મેળવતા થાય એ મુખ્ય ઉદેશ્ય છે.
પ્રવૃતિમાં જીવન હજુય ધબકે છે – આપના પ્રતિભાવ મળશે તો પ્રાણવાયુનું કાર્ય કરશે.

December 01, 2015

આપણા બાળકો IIM., અમદાવાદમાં !


આપણા બાળકો IIM., અમદાવાદમાં !
                 આપણા રાષ્ટ્રપતિ શ્રી પ્રણવ મુખર્જી ગુજરાતના પ્રવાસે આવ્યા, તેમાં એકમ દિવસ આઈ.આઈ.એમ. અમદાવાદમાં વિદ્યાર્થીઓ સાથે વાતચીત કરી તથા ડૉ.એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ ઇગ્નાઇટ એવોર્ડઝ ભારતભરમાંથી આવેલા વિધાર્થીઓને અપાયા. આ નવા સંસોધન કરનારા ચાલીસ અને બીજા ભારતની જુદી જુદી શાળાઓમાંથી આવેલા ૨૬ વિદ્યાર્થીઓનો ક્રિએટીવીટી વર્કશોપ બે દિવસ સુધી યોજાયો. જેમાં ગુજરાતમાંથી જે છ ક્રિએટીવ બાળકોને આમંત્રિત કરાયા તે પૈકી બે વિદ્યાર્થીઓ આપણી મસ્તી કી પાઠશાલાના હતા. – અલદીપ અને જયપાલ ! બંને ને ત્યાં જુદા જુદા જુથમાં કામ કરવા મળ્યું... તેઓએ જુદાજુદા વિસ્તારોની મુલાકાત લઇ ત્યાંની સમસ્યાઓને ઓળખી – તેની નોધ કરી. આઈ.આઈ.એમ.માં પાછા આવી તેના ઉપાયો અંગે જૂથ ચર્ચા કરી.
     તે આધારિત ચિત્રો અને ડ્રાફ્ટ બનાવ્યા. તે સમસ્યાના ઉપાયો અંગે કમ્પ્યુટર પર પાવર પોઈન્ટ પ્રેઝન્ટેશન તૈયાર કર્યા. જૂથ કાર્ય બાદ તેનું પ્રેઝન્ટેશન કર્યું. તે અંગેની કોમેન્ટ્સ મેળવી સુધારા વધારા કર્યા. સમગ્ર જુથકાર્ય માં તેમના માટેની સૌથી મજેદાર વાત હતી કે તેઓ જુદા જુદા રાજ્યમાંથી હતા. તેમનામાં ભાષા-રહેણીકરણીમાં વૈવિધ્ય હતું પણ જરૂરીયાતમંદ માણસોની સમસ્યાઓને ઉકેલવા માટેની તત્પરતા અને નવા આઈડિયાઝ વિચારવા માટેની ધૂન એક જ હતી.
       બંને મહામહિમ પ્રણવદાના અંગ્રેજી વક્તવ્યમાંથી શું સમજ્યા અને શું ના સમજ્યા એની માથાકૂટ હજુ ય કરે છે ! 










  

બંને આજે શાળામાં આવ્યા – બંને વિદ્યાર્થીઓને નવાનદીસરથી અમદાવાદ લઇ જવા અને પાછા મુકવામાં આઈ.આઈ.એમ. એ જે ઉત્સાહ અને કાળજી રાખી તે અવિસ્મરણીય જ છે.  શાળામાં ચેતનભાઈ બંનેને મુકવા આવ્યા ત્યારે સિક્કીમના મહેમાન સાથે હતા – તેમાય બે ત્યાંના વિદ્યાર્થીઓ ! હવે તો પૂછવું જ શું ? સિક્કો કયા હાથમાં છે થી માંડી શાળાની ભૂલભુલામણી સુધીની રમતો રમાઈ ગઈ ! ઉંચાઈ મપાઈ – ને વાતો થઇ કે તેમની શાળા કેવી છે !









      .....આવેલ મહેમાનની વિદાય પછી ય જયપાલ અને અલદીપના અનુભવોમાં આઈ.આઈ.એમ., અમદાવાદના કેરીંગ વ્યક્તિઓની ચર્ચા હજુ ચાલ્યા કરે છે. હજુ ચેતન સર અને મેઘાબેન  અને જેમની સાથે તે રોકાયા તે જલ્પાબેન સૌની વાતો ખૂટતી નથી. તેનું બિલ્ડીંગ અને એમાય “ઓહો, સાહેબ વિક્રમ સારાભાઇ લાઈબ્રેરી તો – જોરદાર – ફુલ્લ ચોપડીઓ ! અને જો સહેજ ધ્યાન ના રાખીએ તો ખોવાઈ જઈએ – જેવી વાતોમાં શાળાના બીજા મિત્રો હજુ ખોવાયેલા છે. 
                                બન્ને બાળદોસ્તો માટેની આ સ્વપ્નવત ઘટનાને વાસ્તવમાં ફેરવવામાં વહીવટી સુગમતા કરવા બદલ અમારા જીલ્લા પ્રાથમિક શિક્ષણાધિકારીશ્રી પંચમહાલ અને ગોધરા B.R.C.Co.શ્રીઓનો વહીવટી સહકાર તથા વાલીઓના નૈતિક સહકારની પણ સરાહના કરવી ઘટે તેમ છે !!!
શાળા માટેની આ ગૌરવવંતી ઘટનામાં અમને થયેલા ગૌરવને વહેચીએ – અમે જ કહ્યું છે, ગમતાનો કરીએ ગુલાલ ! બાળકોના IIM માંના વર્કશોપ દરમ્યાનના ફોટોગ્રાફ્સ માટે ક્લિક કરો > other photographs

November 30, 2015

બાળકોનું “શૈક્ષણિક પાચનતંત્ર” !!!


બાળકોનું શૈક્ષણિક પાચનતંત્ર” !!!
            શિક્ષણ એક સદાય ચાલતી પ્રક્રિયા છે, બાળક હંમેશા તેની આસપાસના પર્યાવરણમાંથી શીખતો રહેતો હોય છે ! તેમાંય શાળાઓ એ બાળકની આ બધી જ પ્રક્રિયાઓને વ્યવસ્થિતપણે ગોઠવવાની કામગીરી કરતી હોય છે. બાળકોમાં રહેલી આ પ્રક્રિયા એટલે  જ બાળકોનું શૈક્ષણિક પાચનતંત્ર ક્ષમતા વર્કશોપ !!! શાળાનું કામ શું આપણે શાળામાં બાળકોને જ્યારે વિજ્ઞાન ટેકનોલોજી વિષય અંતર્ગત આપણા શરીર વિષે સમજ આપતાં હોઈએ છીએ, જે દરમ્યાન આપણે બાળકોને આપણા શરીરમાં સમાવિષ્ટ શ્વસનતંત્ર પાચનતંત્ર રુધીરાભીષણ તંત્ર વગેરે વિગતે સમજાવતાં હોઈએ છીએ. આ બધા તંત્રોનું આપણા શરીરમાં કેટલું મહત્વનું છે તે પણ આપણે બાળકોને સમજાવતાં હોઈએ છીએ. આપણે ખુદ જો આ તંત્રોને બરાબર સમજી લઇ, તેને શૈક્ષણિક પ્રક્રિયાઓ સાથે સરખાવીએ તો આપણને પણ શિક્ષક -- શિક્ષણ વિદની જેમ સમજાતું થશે કે ખરેખર આપણે બાળકોની શૈક્ષણિક પ્રક્રિયાને સરળ સચોટ બનાવવા માટે પ્રારંભ ક્યાંથી કરવો પડશે? જો આપણે ખોરાકને શૈક્ષણિક મટીરીયલ્સ અને તેના ધ્વારા મળતી સમજ/જ્ઞાનને પોષકતત્વો સાથે સરખાવીએ તો આ પ્રક્રિયામાં  મહત્વનું કાર્ય અને આધાર તે માટેના પાચનતંત્ર/પાચનશક્તિ પર રહેલો  છે ! વર્ગખંડોમાં આપણે કેટલું આપીએ તે કરતાંય બાળકોને કેટલું પચે છે તેનું મહત્વ વધારે છે ! કેટલીકવાર બાળકોની પાચન ક્ષમતા કરતાંય વધુ પીરસનાર એઠવાડ વધારે છે કે પછી અપચો અથવા તો ક્યારેક આખેઆખું પાચનતંત્ર નબળું પડી જાય તેવી મુશ્કેલીઓ સર્જે છે! જયારે આપણે આપણા શરીરના પાચનતંત્ર આધારિત સમજમાં બાળકોને સમજાવતાં વારંવાર ઉચ્ચારતાં હોઈએ છીએ કે જેટલી આપણી પાચનશક્તિ હોય તે મુજબ જ ખોરાક લેવો જેથી ન તો એંઠવાડ વધે , ન તો અપચો થાય ! તે સમયે પણ આપણે બાળકોને સશક્ત તન અને મન માટે પોષકતત્વો જરુરી છે, અને આ પોષકતત્વો મેળવવા માટે ખોરાક કરતાંય વધુ પાચનશક્તિ વધારવા માટેની વિવિધ યુક્તિ પ્રયુક્તિઓ કહી તેના પર ધ્યાન આપવાનું સમજાવતાં હોઈએ છીએ ! તેવી જ રીતે આપણો પણ વર્ગખંડોમાંનો પ્રથમ આગ્રહ બાળકોની ક્ષમતા આધારિત કાર્ય પદ્ધત્તિ માટેનો હોવો જોઈએ. તે પછીનો દ્વિતીય અને તુરંતનો પ્રયત્ન બાળકોની શૈક્ષણિક પાચનતંત્રની કાર્યશક્તિમાં વધારો કરવા માટેનો જ હોવો જોઈએ જ્યાં સુધી બાળકોની સમજ શક્તિ રૂપી પાચન ક્ષમતાઓ પ્રત્યે આંખ આડા કાન કરી ફક્ત ઠાંસી દેવાની પ્રવૃત્તિને જ આપણી ફરજ નિભાવ્યાનું સમજતાં રહીશું તો પરિણામો અનપેક્ષિત અને આપણને ન પચે તેવાં જ મળશે તે શિક્ષણવિદોની કહેલી અને અમે અનુભવેલ બાબત છે !!! માટે જ ચાલો, બાળકોને શૈક્ષણિક મટીરીયલ ભૂખ હોય તેટલું જ નહિ પણ તેના કરતાંય વધારે જરૂર હોય તે બધું પણ પીરસીએ, સાથે સાથે તે પીરસેલું તમામ  જ્ઞાનરૂપી પોષકતત્વોમાં પરિણમે તેવી બાળકોની પાચન શક્તિ બને તે માટે પણ તેટલાં જ પ્રયત્નશીલ બનીએ !!!

JKL JKL JKL JKL JKL JKL JKL JKL JKL JKL