March 02, 2015

બાળકોમાંના “કૌશલ્ય” રૂપી વાયરલનું શું ??


બાળકોમાંના “કૌશલ્ય” રૂપી વાયરલનું શું ????

                            મિત્રો, અત્યારે જયારે સ્વાઈન-ફ્લુનો વાવડ ચાલી રહ્યો છે ત્યારે આપણી શાળાના બાળકોની એક શિક્ષકના જીવ તરીકે આપણને ચિંતા થાય તે સ્વાભાવિક છે. કારણ  કે તંદુરસ્તી અને માનસિક વિકાસને તથા માનસિક વિકાસ અને  શિક્ષણને સીધો સંબંધ છે. ભલે આપણે એમ માનતાં હોઈએ કે બાળકોની તંદુરસ્તી જોખમાય તો ચિંતાસહિતની ઉપાય માટેની જવાબદારી આરોગ્ય વિભાગની છે, પરંતુ બાળકોની બિમારી પૂર્વોત્તર વાલી સાથે મળી તેની તંદુરસ્તીની ચિંતા અને ફક્ત ચિંતા જ નહિ તેની તકેદારી એ પણ આપણી ફરજ છે. અને જો બાળકના વાલી અશિક્ષિત હોય ત્યારે તો આ ફરજ વધારે ફરજિયાત બને છે. તમે જાણો છો કે બાળકો વાયરલથી ભરેલ હોય છે. અરે! ચોંકો નહિ, મારો કહેવાનો મતલબ છે કે બાળકોમાં રહેલ કૌશલ્યો પણ એક વાયરલની જેમ બાળકમાં પડેલ હોય છે. કેટલાક મૃતપ્રાય તો કેટલાક અર્ધમૃતપાય તો કેટલાક જીવિત અવસ્થામાં ! કેટલીકવાર આપણે જજ બની બાળક વિશેનો ચુકાદો જાહેર કરી દેતાં હોઈએ છીએ કે “ફલાણા બાળકમાં તો ફલાણું કૌશલ્ય છે જ્જ્જ્જ નહિ !!!” ત્યારે આપણે એજ યાદ કરવું રહે છે કે જેમ વાયરલ ભલે આપણા શરીરમાં પડી રહેલ હોય, જ્યાં સુધી તેના માટેનું અનુકુળ વાતાવરણ નહિ બને તે નિષ્ક્રિય જ રહેશે, તેવી જ રીતે બાળકમાં રહેલ  કૌશલ્યો રૂપી વાયરલોને પણ આપણા વર્ગખંડો ધ્વારા જ્યાં સુધી અનુકૂળ માર્ગદર્શિકારૂપીનું  વાતાવરણ નહિ મળે, તો તેનું એક્ટીવ થવું....
मुश्किल ही नहीं, नामुमकिन है !!!

“વિજ્ઞાન” ન હોવું એટલે....


“વિજ્ઞાન” ન હોવું એટલે જ “જ્ઞાન” ?
 
                          ૨૮ ફેબ્રુઆરી – રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ –  શાળામાં વિજ્ઞાન દિવસની ઉજવણી એટલે બાળકો વિજ્ઞાનથી પરિચીત થાય – દરેક કાર્ય/ઘટના બનવા પાછળ ઈશ્વરીય સંકેત હોય છે – તેવું માનવું આધ્યાત્મિકતા છે. તેમ “દરેક ઘટના પાછળ કોઈને કોઈ વૈજ્ઞાનિક કારણ જવાબદાર હોય છે- તેવું માનવું તે વૈજ્ઞાનિકતા છે. વિજ્ઞાનનું સાચું અને સારું શિક્ષણ જ બાળકને સમાજમાં બનતી સામાજિક , પૃથ્વી પર બનતી ભૌગોલિક , બ્રહમાંડમાં ઘટતી ખગોળીય  કે શરીરમાં ઉત્તપન્ન શારીરિક ઘટનાઓને સમજવામાં મદદ રૂપ બનતું હોય છે. સમાજને વિજ્ઞાનથી જો થોડો પણ અલગ કરી દેવામાં આવે ત્યારે સમાજનું અંધશ્રદ્ધાયુક્ત વરવું સ્વરૂપ બની જાય છે તે આપે અનુભવ્યું હશે. અને આવું વરવું સ્વરૂપ શાળા માટે કન્યાઓની ગેરહાજરીથી શરુ થઇ સમાજની પ્રગતી અને દેશના વિકાસમાં કેટ-કેટલી અડચણો ઉભી કરે છે તેનાથી આપણે અવગત છીએ. આ ગામની શાળામાં વર્ષો પહેલાંનું વિજ્ઞાન ટેકનોલોજીનું શિક્ષણ કેવું હતું તે જે તે ગામમાં આજની પરિસ્થિતિમાં તે સમાજમાં રહેલી અંધશ્રદ્ધાઓના પ્રમાણથી જાણી શકાય છે. વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી ધ્વારા શાળાએ જ્યારે બાળકોને માર્ગદર્શન આપવાનું થાય છે ત્યારે ફકતને ફક્ત પાઠ્યપુસ્તકને આગળ વધારતાં પહેલાં જે–તે કક્ષાનાં બાળકોમાં રહેલાં ખોટાં પૂર્વગ્રહને સુધારી પછી જ બાળકોને વિજ્ઞાનના નવીન જ્ઞાન માટે તૈયાર કરવા જરૂરી છે. તેનું મુખ્ય અને મુખ્ય કારણ એ પણ છે કે બાળકો પણ એ જ સમાજમાંથી આવે છે કે જેમાં જ્યાં-જ્યાં વિજ્ઞાનના અભાવે જે તે પ્રક્રિયાની અજ્ઞાનતા અંધશ્રધ્ધાના નામે ભરાયેલી પડી છે અને સ્વાભાવિકપણે તેની બાળકો પર અસર હોય જ. શાળામાં શિક્ષકોની વાત કરીએ તો વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના જ શિક્ષક એવા છે કે જેમના પ્રામાણિકતા પૂર્વકના પ્રયત્નો આવનારા સમાજ ઉપર ખૂબ જ સારા અને મોટા પ્રમાણમાં અસર ઉભી કરી શકે છે. લીંબુમાંથી લોહી જેવા કલરનો રસ નીકળવો એ એક રસાયણિક પ્રક્રિયા છે અથવા તો કયું રસાયણ હાથમાંથી લાલ લાલ કંકુ જેવું પ્રદર્શન કરે છે-  તેવી ઘણી બાબતો જો શાળાની વિજ્ઞાન-સ્વાનુભવશાળા [પ્રયોગશાળા] ધ્વારા આજના બાળકો જાણી લેશે તો ભવિષ્યનો સમાજ ઘણા પ્રશ્નોવિમુક્ત હશે તે ચોક્કસ છે. ટૂંકમાં કહીએ તો જે ગામની  વિજ્ઞાન-સ્વાનુભવશાળા [પ્રયોગશાળા] જેટલી વધારે કાર્યવંતીત... તેટલી જ વધારે તે સમાજની  જાગરૂકતા.  
ચાલો, જોઈએ શાળામાં યોજાયેલ વિજ્ઞાન અને ગણિતની ક્વીઝના કેટલાંક દ્રશ્યો અને વિડીયો 
જય વિજ્ઞાન ...
સ્પર્ધાની ગોઠવણીનો વ્યુ રજુ કરતું દ્રશ્ય.....


                                                                             ભાગ લેનાર વિવિધ ગૃપ....






નિર્ણાયકશ્રીની નજરે...


પ્રેક્ષકો માટે પણ કેટલાક પ્રશ્નો.
બાળકોએ શું અનુભવ્યુ ?  તથા તેમના અભિપ્રાયો 


અત્યારે અમારો જીવ બળે છે , કાશ ! અમે પણ ભાગ લીધો હોત તો - અસ્મિતા અને પારુલ 
શાળાના શિક્ષક્શ્રીનો અભિપ્રાય 



February 21, 2015

આપણા લાગણીઓના વિશ્વને બચાવીએ !!


            આપણા લાગણીઓના વિશ્વને બચાવીએ !!
                     
                         માતૃભાષા દિનની ઉજવણીનું આગોતરું આયોજન આ વર્ષે ચુકી ગયા ! ઉજવીશું એ તો બધાને ખબર પણ તેના માટે ખાસ સમય ફાળવી આયોજન ના થઇ શક્યું. રાત્રે પથારીમાં પડ્યા પડ્યા વોટ્સએપ મીટીંગ થઇ – શાળાના વોટ્સએપ ગ્રુપમાં ! કેટલાક બિંદુઓ નક્કી થયા ! એક વાત નીકળી આવી કે માતૃભાષા દિને એવી બાબતો ઝડપી લઈએ કાગળ પર, જે ભુલાતી-વિસરાતી જાય છે ! એ બની ગઈ અમારી આ વર્ષની થીમ- ૨૧ ફેબ્રુઆરી- શનિવારે અમારી આ થીમ શાળાના પાવર હાઉસ સમક્ષ મૂકી એટલે સૂચનોનો ઢગલો થવા લાગ્યો. થોડી કાંટછાંટ કરી નક્કી થયું કે જુથમાં કામ કરીશું. અને દરેકને પોતાના મનગમતા જુથમાં જોડાવાની છૂટ ! જુથમાં કાર્ય વહેચણી કરી :
Ø  જૂથ-૧. લગ્ન ગીત/વાર તહેવારે ગવાતા ગીત  
Ø  જૂથ-૨. દેશી ભજન / ગરબા / રાસ
Ø  જૂથ-૩. ભુંસાતા જતા શબ્દો
Ø  જૂથ-૪. ગુજરાતી ભાષામાં સંબંધો દર્શાવતા શબ્દો અને વ્યાખ્યા
Ø  જૂથ-૫. શબ્દ એક - અર્થ અનેક.....    Ø
Ø  જૂથ-૬. ગુજરાત-મધ્યપ્રદેશની સંધિ સ્થળે  (શાળામાં મધ્યપ્રદેશથી આવેલા ચાર વિદ્યાર્થીઓએ છે – હવે તો તેઓ સરસ ગુજરાતી બોલે છે – પણ તેમની માતૃભાષા કૈક જુદી જ છે ! વધુ ગુજરાતી-થોડું હિન્દી અને એટલી જ સ્થાનિક બોલીનું મિશ્રણ !) તે ભાષા અને ગુજરાતી ભાષાની સરખામણી
Ø  જૂથ ૭. મને ગમતું પુસ્તક
Ø  જૂથ-૮. આપણા સાહિત્યકારો
             આ જુથમાં ન જોડાયેલ (એમની મરજી)  વિદ્યાર્થીઓને ગીતો અને વાર્તાઓ કહેવાની/સાંભળવાની. જેને ગુજરાતીમાં પુસ્તકો વાંચવા હોય જે વાંચવું હોય તે – પુસ્તકાલય ખાલી કર્યું ઓટલા પર... ! તે દિવસનો ઉત્સાહ જોયો છે ! હજુ ક્યા જુથે કેટલું અને કેવું કામ કર્યું તેનું સરવૈયું લીધું નથી ! જોઈએ.... પ્રયાસ કેટલો સફળ રહ્યો છે આ લાગણીના ભાવજગતને બચાવી લેવાનો !
માતૃભાષા દિનની ઉજવણીના કેટલાંક દ્રશ્યો 


















February 06, 2015

जीना इसी का नाम है !

जीना इसी का नाम है !
                  સામાજિક વિજ્ઞાન વિષયમાં આ માસમાં કેટલીક મજેદાર પ્રવૃતિઓના ભાગીદાર બનાવાનો મોકો મળ્યો. શીખવાનું અને અનુભવવાનું એક મસ્તાનું ભાથું મળ્યું ! થયું કે ચલ મન એ પોટલી અહી ખોલું !
            ઇતિહાસમાં ભારતના ક્રાંતિકારીઓથી માંડી સમ્રાટ અશોક અને મોઘલ વંશની ચર્ચાઓ કરવાની હતી. ક્રાંતિકારીઓ અંગેની માહિતી તો પુસ્તકમાં છાપેલી જ છે. પણ તેનો અનુસંધાન ‘આજ’ સાથે જોડ્યો ! તેમને કહ્યું કે બધા ક્રાંતિકારીઓ વિષે વાંચી લો અને તેમાંથી કોઈ એક પાત્ર તમે પસંદ કરી લો !
          બીજા દિવસે સૌ પોત-પોતાના ક્રાંતિકારી સાથે હાજર !
         સાહેબ હવે ? હવે, ભારતની આઝાદી માટે ક્રાંતિકારીઓની શોધખોળ ચાલે છે ! જેમ ટીવી પર ભારતના શ્રેષ્ઠ સિંગર કે ડાન્સર કે અભિનય કરતા બાળકોની સ્પર્ધા તમે જુઓ છો એમ. એવી શ્રેષ્ઠ ક્રાંતિકારીની સ્પર્ધામાં તમારે તમારી એન્ટ્રી મોકલવાની છે. તેમાં તમારો બાયોડેટા મોકલવાનો છે. તમારે તે સ્પર્ધામાં ભાગ લેવા માટે યોગ્ય છો – તે માટે તમારું નામ ઠામ અને કામ લખી મોકલાવાના છે ! દા.ત.: નામ : ચંદ્રશેખર પંડિત ઉર્ફે પંડિતજી
લીધેલ પ્રતિજ્ઞા: જીવતે જીવ અંગ્રેજો ના હાથે નહિ પકડાઉં !
તમે કઈ કઈ ક્રાંતિકારી ઘટનામાં હિસ્સેદાર બન્યા અને તમે અંગ્રેજોની તાકાત ઘટાડવા શું કર્યું તે ખાસ લખજો !
એક મજેદાર બાયોડેટાનું કલેક્શન થયું.બીજા એક અનુભવમાં આપણા જળસ્ત્રોતોને ઓળખવા માટે ટીમનું સુચન એ કે આપણે ચેક ડેમ પર જ જઈએ.એકલા ચેક ડેમની મુલાકાત? બીજું શું કરીએ ?
સૂચનો મળ્યા - “ખેતરમાં જઈશું !માઈક સેટ લઇ જઈશું ! ગીતો ગાઈશું ! ચિત્રો દોરીશું ! ખાવાનું લઇ લઈશું ! બધા ભેગા મળી ખાઈશું ! શિક્ષકે નવો સૂર આલાપ્યો કે બધા બધું ભેગું કરી, બધા ભેગા મળી ખાશું !
...........અને ધોરણ-૫ અને ૬ ની અમારી પલટન ઉપડી એ કુદરતી વર્ગમાં !
                      ચેક ડેમ વિષે ચર્ચા થઇ, તેના ઉપયોગો, તેનું બાંધકામ તેમાં એક જ બાજુ કેમ ટેકા છે ? કેટલાકે તેની ઊંડાઈ વિષે પોતાની માહિતી શેર કરી તો કેટલાકે તેમાં કોના કોના તગારા વહી ગયા તેની ! કોઈકે પોતે ન્હાવા પડેલા ત્યારના અનુભવ કહ્યા તો કેટલાકે તેમાં માછલી પકડવા શું કરાય તેની વાતો કરી. નજીકના ખેતરમાં રીતસર બધા દોડી ગયા ! ખેતરમાં જુદા જુદા શાકભાજીના છોડ ની ઓળખ કરાવી ( શિક્ષકે બાળકોને નહિ !- બાળકોએ શિક્ષકને !) તેમાં આવતા ખર્ચની ચર્ચા – ઉપજ કેટલી થાય ? પછી ૩૦ મીનીટનો એક મુક્ત તાસ થયો- જેમાં સૌને પોતાને અત્યારે જે કરવું ગમતું હોય તે કરવાનું કહ્યું – મોટાભાગનાએ ચિત્રો બનાવ્યા- બે-ત્રણ વિદ્યાર્થીઓએ પક્ષીઓના અવાજ ઓળખી તેમના નામ લખ્યા. કેટલાકે ત્યાં જોવા મળતા જીવ જંતુની યાદી બનાવી ! તો કોઈકે ત્યાંનું વર્ણન લખ્યું ! ગીતો ગાયા-કાવ્યો થી લઇ હિન્દી/ગુજરાતી ફિલ્મો અને લોકગીતો ! પાછા વળવાનો સમય થવામાં હતો – એટલે બધાને એવા જુથમાં બેસવાનું હતું કે કે જેમની સાથે તેઓ પહેલા ક્યારેય જમવા કે નાસ્તો કરવા ના બેઠયા હોય ! સુચના અટપટી હતી- પૂછાપૂછ – “અલ્યા આપણે જોડે બેઠા હતા ?  હાલ્યા- ત્યાં ડેરી એ ગયા ત્યારે ન તા બેઠા ! આપણે બે તો નહિ જ - આપણે રોજ જોડે બેસી જઈએ છીએ મધ્યાહન ભોજનમાં !  થોડી અફરાતફરી થઇ ગઈ પણ છેલ્લે નવા જૂથ રચાયા અને વહેચ્યો "આનંદ પ્રસાદ" !  એના પછીના એમના મનોભાવો અને વાતો લગભગ અવર્ણનીય છે ! જો તસ્વીરોમાં વાંચી શકાય તો ખરું ! વાંચીએ તસવીરો ને !